Ngày 18/08/2026, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã thông qua Nghị quyết số 03/2026/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng một số quy định của pháp luật trong giải quyết tranh chấp về đặt cọc (“Nghị quyết 03”). Nghị quyết 03 có hiệu lực thi hành từ ngày 15/10/2026, quy định các hướng dẫn cụ thể nhằm thống nhất việc áp dụng pháp luật trong quá trình giải quyết các tranh chấp liên quan đến thỏa thuận đặt cọc phát sinh trên thực tiễn.
Các Nội Dung Chính
Hình thức và hiệu lực của đặt cọc
Về hình thức, Nghị quyết 03 xác định thỏa thuận đặt cọc là giao dịch dân sự, có thể được xác lập bằng lời nói, văn bản hoặc hành vi cụ thể, trừ trường hợp luật có quy định khác. Thỏa thuận đặt cọc có thể được thể hiện dưới dạng hợp đồng riêng hoặc điều khoản hợp đồng có nghĩa vụ được bảo đảm.
Về hiệu lực, thỏa thuận đặt cọc có hiệu lực khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 (“BLDS”), bất kể các trường hợp sau:
- thỏa thuận đặt cọc để bảo đảm giao kết, thực hiện hợp đồng mà có nội dung không rõ ràng dẫn tới hợp đồng không được giao kết hoặc không được thực hiện; hoặc
- thỏa thuận đặt cọc để bảo đảm giao kết hợp đồng mà tại thời điểm đặt cọc, hợp đồng bị vô hiệu nếu được giao kết.
Về hiệu lực đối kháng với người thứ ba, thời điểm phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba của đặt cọc được thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Bên cạnh đó, Nghị quyết 03 còn làm rõ một số nội dung sau:
- khi đặt cọc phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba thì quyền truy đòi tài sản đặt cọc của bên nhận đặt cọc không thay đổi hoặc không chấm dứt trong trường hợp tài sản đặt cọc bị chuyển giao cho người khác do mua bán, tặng cho, trao đổi, chuyển nhượng, chuyển giao khác về quyền sở hữu; chiếm hữu, sử dụng hoặc được lợi về tài sản đặt cọc không có căn cứ pháp luật; và
- trường hợp tài sản đặt cọc được dùng để bảo đảm thực hiện nhiều nghĩa vụ và đặt cọc phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba thì thứ tự ưu tiên thanh toán của bên nhận đặt cọc được thực hiện theo quy định của BLDS.
Tài sản đặt cọc
Tài sản đặt cọc có thể bao gồm tiền, kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác (cổ phiếu, trái phiếu và tài sản số,…), miễn là tài sản đó không thuộc diện bị cấm, hạn chế giao dịch, có khả năng giao cho bên nhận đặt cọc nắm giữ và xác định được giá trị bằng một khoản tiền tại thời điểm đặt cọc. Giá trị tài sản đặt cọc có thể lớn hơn, bằng hoặc nhỏ hơn giá trị nghĩa vụ được bảo đảm. Giá trị bằng tiền của tài sản đặt cọc do các bên thỏa thuận. Giá trị của tài sản đặt cọc sẽ được Tòa án sơ thẩm xác định trong trường hợp các bên không có thỏa thuận.
Trừ trường hợp pháp luật có quy định khác hoặc các bên thỏa thuận khác, tài sản đặt cọc là tài sản chung được thực hiện như sau:
- trường hợp thuộc tài sản sở hữu chung hợp nhất thì phải được sự đồng ý của tất cả các chủ sở hữu chung; và
- trường hợp thuộc tài sản sở hữu chung theo phần thì bên đặt cọc chỉ được đặt cọc phần tài sản thuộc quyền sở hữu của mình.
Xử lý vi phạm thỏa thuận đặt cọc
Trường hợp các bên không thỏa thuận về việc phạt cọc thì:
- nếu bên nhận đặt cọc từ chối giao kết, thực hiện hợp đồng thì phải hoàn trả tài sản đặt cọc và trả thêm một khoản tiền tương đương giá trị tài sản đặt cọc; hoặc
- ngược lại, nếu bên đặt cọc từ chối giao kết, thực hiện hợp đồng thì tài sản đặt cọc thuộc về bên nhận đặt cọc.
Trường hợp nếu có tranh chấp về đặt cọc mà các bên không có thỏa thuận khác về việc xử lý đặt cọc thì:
- trường hợp đặt cọc chỉ để bảo đảm giao kết hợp đồng hoặc thực hiện hợp đồng hoặc cho cả hai mục đích trên, bên có lỗi làm cho hợp đồng không được giao kết hoặc không được thực hiện hoặc bị vô hiệu thì phải chịu phạt cọc theo quy định BLDS. Trường hợp các bên cùng có lỗi hoặc do sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan thì không phạt cọc; và
- trường hợp đặt cọc chỉ để bảo đảm giao kết hợp đồng, khi hợp đồng đã được giao kết, nếu trong quá trình thực hiện hợp đồng mới có vi phạm làm cho hợp đồng không được thực hiện hoặc mới phát hiện hợp đồng bị vô hiệu từng phần hoặc toàn bộ thì không phạt cọc.
Trường hợp các bên thỏa thuận mức phạt cọc vượt quá giá trị hợp đồng được bảo đảm, Tòa án sơ thẩm xem xét, quyết định mức phạt cọc không vượt quá giá trị hợp đồng. Ngoài ra, Tòa án có thể xem xét, chấp nhận yêu cầu tính lãi đối với khoản tiền đặt cọc theo quy định BLDS, nhưng không chấp nhận yêu cầu tính lãi đối với khoản tiền phạt cọc, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác hoặc các bên có thỏa thuận khác.
Nghị quyết 03 còn làm rõ một số nội dung liên quan đến mối quan hệ giữa phạt cọc và các chế tài khác như sau:
- Phạt cọc và bồi thường thiệt hại: Nếu các bên không có thỏa thuận, Tòa án xem xét, chấp nhận yêu cầu phạt cọc và yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật.
- Phạt cọc và phạt vi phạm: Nếu các bên thỏa thuận bên vi phạm nghĩa vụ vừa phải chịu phạt cọc vừa phải chịu phạt vi phạm, Tòa án xem xét, chấp nhận yêu cầu phạt cọc và không chấp nhận yêu cầu phạt vi phạm.
Thời hiệu khởi kiện đối với tranh chấp đặt cọc
Theo Điều 8 Nghị quyết 03, thời hiệu khởi kiện được xác định theo từng loại yêu cầu:
- Thời hiệu đối với yêu cầu phạt cọc, bồi thường thiệt hại và yêu cầu khác về hợp đồng đặt cọc: 03 năm kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền lợi của mình bị xâm phạm.
- Thời hiệu đối với yêu cầu tuyên bố thỏa thuận đặt cọc vô hiệu: 02 năm kể từ thời điểm phát sinh các trường hợp theo quy định tại Điều 132.1 BLDS.
- Thời hiệu đối với yêu cầu đòi lại tài sản đặt cọc: Không áp dụng thời hiệu.
Lời Kết
Nhìn chung, Nghị quyết 03 góp phần làm rõ cơ sở pháp lý và thống nhất việc giải quyết các tranh chấp về đặt cọc, đặc biệt đối với hiệu lực của thỏa thuận đặt cọc, xử lý vi phạm và áp dụng các chế tài liên quan. Theo đó, các cá nhân, doanh nghiệp cần rà soát và xây dựng thỏa thuận đặt cọc với các điều khoản rõ ràng về mục đích bảo đảm, quyền và nghĩa vụ của các bên, cũng như cơ chế xử lý vi phạm nhằm hạn chế rủi ro pháp lý và tranh chấp phát sinh.
