TP. Hồ Chí Minh. Ngày 25 tháng 9 năm 2026
Trong các tranh chấp thừa kế, việc một hoặc nhiều người thừa kế sinh sống ở nước ngoài thường làm phát sinh khó khăn trong việc xác minh thông tin, thu thập chứng cứ và xác định đầy đủ những người có quyền, nghĩa vụ liên quan. Những vướng mắc này càng phức tạp khi người thừa kế ở nước ngoài đã qua đời nhưng thông tin về người kế thừa quyền và nghĩa vụ của họ không đầy đủ.
Án lệ số 06/2016/AL là một án lệ liên quan đến vấn đề này. Thông qua một vụ án tranh chấp di sản là nhà ở tại Hà Nội, Tòa án nhân dân tối cao đã làm rõ trách nhiệm của Tòa án trong việc thu thập chứng cứ và tiếp tục giải quyết vụ án khi chưa thể xác định đầy đủ thông tin về người thừa kế ở nước ngoài.
Bối cảnh vụ việc
Vụ việc liên quan đến một căn nhà tại Hà Nội do người để lại di sản qua đời mà không có di chúc. Người để lại di sản có sáu người con, trong đó ba người sinh sống tại Việt Nam gồm Ông Hưng, Bà Tiến và Bà Hậu, và ba người sinh sống ở nước ngoài gồm Ông Đường, Bà Cẩm và Bà Thảo.
Sau khi người để lại di sản qua đời, ba người con ở Việt Nam tự phân chia căn nhà thành ba phần để quản lý và sử dụng. Sau đó, Bà Tiến và Bà Hậu lần lượt chuyển nhượng phần nhà mình đang quản lý cho bên thứ ba. Ông Hưng khởi kiện yêu cầu Tòa án phân chia di sản thừa kế.
Hồ sơ vụ án có văn bản thể hiện ba người con ở nước ngoài nhường phần thừa kế cho Ông Hưng. Tuy nhiên, các văn bản này chỉ được cung cấp dưới dạng bản photocopy. Đồng thời, các đương sự xác nhận Ông Đường và Bà Thảo đã qua đời ở nước ngoài nhưng không cung cấp được giấy chứng tử cũng như tên, địa chỉ của những người con của hai người này.
Tòa án cấp sơ thẩm và phúc thẩm đã đình chỉ giải quyết vụ án với lý do Ông Hưng không cung cấp được thông tin về những người con của Ông Đường và Bà Thảo, cũng như thông tin về người đang sử dụng phần nhà đã được chuyển nhượng.
Sau đó, vụ án được xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm. Tòa án nhân dân tối cao đã hủy các quyết định đình chỉ và yêu cầu giải quyết lại vụ án vì các căn cứ đình chỉ là không đúng. Quyết định giám đốc thẩm này sau đó được lựa chọn làm nguồn của Án lệ số 06/2016/AL.
Nhận định của Tòa án Giám đốc thẩm
Thứ nhất, việc yêu cầu nguyên đơn phải cung cấp thông tin về những người con của Ông Đường và Bà Thảo để tiếp tục giải quyết vụ án là không đúng. Tòa án cần phải thực hiện thu thập chứng cứ và ủy thác tư pháp để xác minh tình trạng của Ông Đường và Bà Thảo cũng như quan điểm của những người thừa kế của họ.
Trường hợp không thể thu thập đầy đủ chứng cứ, Tòa án vẫn phải xem xét yêu cầu chia di sản theo quy định về thừa kế theo pháp luật. Phần di sản của Ông Đường và Bà Thảo có thể được tạm giao cho những người đang sinh sống trong nước quản lý để bảo đảm quyền của những người thừa kế của họ.
Thứ hai, đối với phần nhà đã được chuyển nhượng cho bên thứ ba, việc yêu cầu nguyên đơn cung cấp thông tin về người đang quản lý, sử dụng phần nhà này cũng không đúng. Trong trường hợp này, bị đơn là người trực tiếp thực hiện giao dịch chuyển nhượng và là bên có điều kiện cung cấp các thông tin liên quan.
Bài học kinh nghiệm và Khuyến nghị thực tiễn
Từ vụ việc trên, Indochine Counsel lưu ý một số vấn đề thực tiễn trong thừa kế như sau:
- Người có tài sản nên cân nhắc lập di chúc hợp pháp và xác định phương án chuyển giao tài sản từ sớm. Việc xác định rõ người thừa kế, phần di sản và phương thức phân chia có thể giúp hạn chế tranh chấp thừa kế phát sinh sau này.
- Đối với di chúc, văn bản từ chối nhận di sản, thỏa thuận phân chia di sản hoặc các tài liệu liên quan đến quyền thừa kế, cần lưu ý các yêu cầu về hình thức, nội dung, công chứng, chứng thực và hợp pháp hóa lãnh sự, nếu áp dụng, để bảo đảm giá trị pháp lý và khả năng sử dụng trên thực tế.
- Trong trường hợp có người thừa kế ở nước ngoài, việc duy trì và cập nhật thông tin về địa chỉ, tình trạng nhân thân và quan hệ gia đình của các đồng thừa kế có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình giải quyết tranh chấp về thừa kế.
Lời kết
Từ góc độ phòng ngừa tranh chấp, Án lệ số 06/2016/AL việc lập di chúc hợp pháp, chuẩn bị phương án chuyển giao tài sản và lưu giữ đầy đủ hồ sơ liên quan vẫn là những biện pháp quan trọng để bảo đảm tài sản được chuyển giao phù hợp với ý chí của người để lại di sản và hạn chế tranh chấp giữa các thành viên trong gia đình.
Đọc toàn bộ Án lệ trên LuatVietnam tại ĐÂY
—
Để được tư vấn về tranh chấp thừa kế có người thừa kế ở nước ngoài, lập kế hoạch thừa kế hoặc các vấn đề liên quan đến di sản, vui lòng liên hệ đội ngũ của chúng tôi:
☎️ (+84) 28 3823 9640
