Ngày 08/04/2026, FTSE Russell đã công bố kết quả rà soát giữa kỳ trong khuôn khổ kỳ đánh giá phân loại thị trường chứng khoán tháng 03/2026, qua đó chính thức xác nhận giữ nguyên lộ trình nâng hạng thị trường Việt Nam từ Thị trường Cận biên (Frontier Market) lên Thị trường Mới nổi Thứ cấp (Secondary Emerging Market) như đã công bố vào tháng 10/2025. Kết quả này phản ánh việc Việt Nam đã đạt được những tiến triển đáng kể trong việc cải thiện khả năng tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài, một tiêu chí trọng yếu trong hệ thống đánh giá của FTSE.
Các Cải Cách Pháp Lý Theo Thông Tư 08
Trong đợt rà soát giữa kỳ tháng 03/2026, FTSE Russell tập trung vào đánh giá (i) mức độ tiếp cận thị trường thông qua cơ chế môi giới toàn cầu (global broker), và (ii) hiệu quả của khung giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước (non-prefunding – NPF). Trong bối cảnh đó, việc Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BTC ngày 03/02/2026 (“Thông Tư 08”) được xem là một bước điều chỉnh pháp lý quan trọng nhằm đáp ứng các yêu cầu của các nhà đầu tư tổ chức quốc tế, với các điểm thay đổi đáng chú ý sau:
(a) Đặt lệnh giao dịch thông qua môi giới toàn cầu
Thông Tư 08 lần đầu tiên thiết lập một khuôn khổ pháp lý rõ ràng cho mô hình môi giới toàn cầu, bao gồm:
(i) cho phép các nhà đầu tư nước ngoài không cư trú đặt lệnh giao dịch một cách gián tiếp thông qua một tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đại diện (thường được gọi là “môi giới toàn cầu”).
(ii) thiết lập khung pháp lý điều chỉnh mô hình này, bao gồm nghĩa vụ của môi giới toàn cầu trong việc cung cấp thông tin về nhà đầu tư nước ngoài và các giao dịch của họ theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền hoặc các công ty chứng khoán trong nước, cũng như các điều khoản bắt buộc phải có trong hợp đồng được ký kết giữa môi giới toàn cầu và các công ty chứng khoán Việt Nam, đặc biệt liên quan đến nghĩa vụ thanh toán và phân bổ rủi ro.
(b) Hoàn thiện các quy định về giao dịch NPF
Với việc ban hành Thông Tư 08, khuôn khổ giao dịch NPF đã được rà soát và tiếp tục hoàn thiện, cụ thể:
(i) bổ sung cơ chế xử lý các trường hợp không hoàn tất thanh toán trong giao dịch NPF. Theo cơ chế này, các công ty chứng khoán được phép yêu cầu Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) chuyển quyền sở hữu các cổ phiếu mua theo NPF, cùng với các quyền gắn liền (nếu có), từ tài khoản của nhà đầu tư tổ chức nước ngoài sang tài khoản tự doanh của một công ty chứng khoán khác theo các thỏa thuận hợp đồng giữa các công ty chứng khoán.
(ii) thiết lập một khuôn khổ chặt chẽ hơn để xử lý các vi phạm nghĩa vụ thanh toán trong giao dịch NPF. Cụ thể, nhà đầu tư tổ chức nước ngoài không thực hiện nghĩa vụ thanh toán có thể bị đình chỉ việc đặt lệnh NPF trong bảy ngày giao dịch liên tiếp kể từ ngày ngay sau lần vi phạm đầu tiên, hoặc trong 180 ngày giao dịch liên tiếp kể từ ngày ngay sau lần vi phạm thứ ba, nếu ba lần vi phạm xảy ra trong vòng 30 ngày giao dịch liên tiếp.
Dựa trên các cải cách nêu trên, FTSE Russell đã ghi nhận việc ban hành Thông Tư 08 đã thiết lập một khuôn khổ pháp lý hiệu quả cho phép nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thị trường chứng khoán Việt Nam thông qua các môi giới toàn cầu, đồng thời cải thiện hiệu quả sự vận hành của cơ chế giao dịch NPF. Các thay đổi này trực tiếp giải quyết các tiêu chí kỹ thuật quan trọng trong hệ thống phân loại của FTSE và là cơ sở để duy trì quyết định tiếp tục lộ trình nâng hạng của Việt Nam.
Triển Vọng Phía Trước
Với sự xác nhận của FTSE Russell, cổ phiếu Việt Nam dự kiến sẽ được đưa vào rổ chỉ số Thị trường Mới nổi Thứ cấp FTSE từ tháng 9/2026, đồng thời loại khỏi rổ chỉ số Thị trường Cận biên FTSE theo cơ chế chuyển dần theo nhiều giai đoạn nhằm giảm thiểu biến động thị trường.
Theo Quyết định 2014/QĐ-TTg ngày 12/09/2025, Chính phủ Việt Nam đã đề ra một lộ trình tổng thể nhằm tiếp tục nâng hạng thị trường. Trong giai đoạn 2026 – 2030, sau khi hoàn tất nâng hạng theo FTSE, Việt Nam dự kiến sẽ tiếp tục nỗ lực đáp ứng các tiêu chí nâng hạng của MSCI, đồng thời hướng tới nhóm thị trường mới nổi bậc cao theo FTSE. Để đạt được mục tiêu này, các trọng tâm cần tiếp tục cải cách bao gồm giới hạn sở hữu nước ngoài, tự do hóa thị trường ngoại hối, bảo đảm đối xử bình đẳng giữa nhà đầu tư trong và ngoài nước, quy trình mở tài khoản, cũng như tăng cường công bố thông tin bằng tiếng Anh. Bên cạnh đó, các yếu tố kỹ thuật như hạ tầng thanh toán bù trừ, giao dịch ngoài sàn và tính ổn định của các cải cách đã triển khai sẽ tiếp tục được rà soát và hoàn thiện. Trong thời gian tới, thị trường vốn Việt Nam dự kiến sẽ tiếp tục trải qua các cải cách về mặt pháp lý và vận hành, bao gồm khả năng triển khai tài khoản giao dịch tổng cho nhà đầu tư tổ chức, thử nghiệm giao dịch xuyên trưa, mở rộng công bố thông tin bằng tiếng Anh, cũng như từng bước nới lỏng các hạn chế về sở hữu nước ngoài và kiểm soát ngoại hối.
