Nghị định số 340/2025/NĐ-CP (“Nghị định 340”), có hiệu lực từ ngày 09/02/2026, thay thế Nghị định số 88/2019/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung (“Nghị định 88”), đánh dấu một sự thay đổi đáng kể trong khung xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, đặc biệt liên quan đến hoạt động vay và trả nợ nước ngoài. So với Nghị định 88, Nghị định 340 quy định cụ thể hơn các hành vi vi phạm trong lĩnh vực này và hoàn thiện khung xử phạt nhằm tăng cường tính rõ ràng và khả năng thực thi. Nghị định 340 phản ánh một định hướng chính sách rộng hơn trong việc tăng cường kỷ luật tài chính, nâng cao tính minh bạch của dòng vốn và cải thiện hiệu quả giám sát trong bối cảnh hội nhập kinh tế và phòng, chống rửa tiền đang được quan tâm đẩy mạnh.
Cụ Thể Hóa Khung Xử Phạt đối với Hành Vi Gian Lận Hồ Sơ và Sử Dụng Sai Mục Đích Vốn Vay
Trước đây, Nghị định 88 chỉ đưa ra khung xử phạt chung đối với các hành vi không tuân thủ quy định về vay và trả nợ nước ngoài[1]. Nay, Nghị định 340 đã quy định rõ các nhóm hành vi vi phạm và khung xử phạt tương ứng. Cụ thể, các hành vi gian lận hoặc giả mạo các hồ sơ, giấy tờ thực hiện thủ tục hành chính liên quan đến thủ tục đăng ký hoặc đăng ký thay đổi khoản vay nước ngoài, trong trường hợp chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự, có thể bị xử phạt hành chính từ 60 triệu đồng đến 100 triệu đồng đối với tổ chức[2].
Đáng chú ý, việc sử dụng vốn vay nước ngoài không đúng mục đích theo quy định pháp luật, vi phạm các điều kiện vay áp dụng đối với khoản vay không được Chính phủ bảo lãnh, có thể bị áp dụng mức xử phạt cao hơn đáng kể, từ khoảng 300 triệu đồng đến 400 triệu đồng đối với tổ chức[3].
Các mức xử phạt theo Nghị định 340 cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt trong công tác quản lý, từ việc chủ yếu kiểm tra thủ tục một cách thuần túy chuyển sang hoạt động giám sát thực chất, trong đó cơ quan có thẩm quyền đặc biệt chú trọng đến việc sử dụng thực tế nguồn vốn vay. Điều này đặc biệt phù hợp với thực tiễn, khi bên vay có thể thay đổi mục đích sử dụng vốn để phù hợp với nhu cầu kinh doanh nhưng “quên” thực hiện thủ tục đăng ký thay đổi với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN).
Tăng Mức Xử Phạt đối với Các Vi Phạm liên quan đến An Ninh Dữ Liệu và Tài Khoản Thanh Toán
Theo Nghị định 340, mức xử phạt vi phạm hành chính đã tăng đáng kể đối với các hành vi vi phạm liên quan đến an ninh dữ liệu và tài khoản thanh toán. Cụ thể, các tổ chức thực hiện hành vi gian lận như xâm nhập hoặc cố gắng xâm nhập hoặc đánh cắp dữ liệu; mở hoặc duy trì tài khoản thanh toán nặc danh hoặc mạo danh; hoặc lợi dụng tài khoản thanh toán để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật, hiện phải đối mặt với mức phạt tiền từ 400 triệu đồng đến 500 triệu đồng[4]. Mức xử phạt này tăng đáng kể so với khung xử phạt trước đây theo Nghị định 88, vốn chỉ áp dụng mức phạt từ 200 triệu đồng đến 300 triệu đồng đối với các vi phạm tương tự[5].
Thay Đổi Khung Xử Phạt đối với Nghĩa Vụ Báo Cáo
Đối với các vi phạm liên quan đến việc báo cáo không chính xác, không đầy đủ hoặc chậm nộp báo cáo, Nghị định 340 quy định cơ chế xử phạt dựa trên tần suất vi phạm. Theo Nghị định 88, các vi phạm này thường bị áp dụng các mức phạt cố định, bất kể là vi phạm lần đầu hay lặp lại. Trong khi đó, theo Nghị định 340, vi phạm lần đầu bị xử phạt ở mức tương đối thấp; tuy nhiên, vi phạm lặp lại có thể bị áp dụng mức phạt cao hơn đáng kể. Ví dụ, các vi phạm liên quan đến thời hạn báo cáo hoặc yêu cầu về tính đầy đủ của báo cáo bị phạt từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng cho lần vi phạm đầu tiên[6], và từ 40 triệu đồng đến 60 triệu đồng cho các lần vi phạm tiếp theo (đối với tổ chức)[7]. Cách tiếp cận này phản ánh xu hướng chuyển dịch sang quản lý dựa trên hành vi, theo đó lịch sử tuân thủ của bên vay trở thành một yếu tố then chốt trong việc đánh giá rủi ro pháp lý.
Làm Rõ Thẩm Quyền Xử Phạt
Một điểm mới đáng chú ý của Nghị định 340 là việc điều chỉnh và cơ cấu lại thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính theo hướng rõ ràng và có hệ thống hơn so với khung quy định tại Nghị định 88[8]. Nghị định 340 phân định cụ thể hơn thẩm quyền xử phạt được giao cho từng chức danh và từng cấp trong hệ thống các cơ quan có thẩm quyền.
Khung quy định mới phản ánh xu hướng tăng cường phân cấp, qua đó nâng cao tính chủ động và hiệu quả của các cơ quan có thẩm quyền trong việc phát hiện và xử lý vi phạm, đặc biệt trong bối cảnh các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, liên quan đến công nghệ và hệ thống thanh toán điện tử.
Làm Rõ Thời Điểm Chấm Dứt Hành Vi Vi Phạm Hành Chính
Theo khung pháp lý trước đây, việc xác định thời điểm một hành vi vi phạm hành chính được xem là đã chấm dứt còn rời rạc và phụ thuộc vào nhiều quy định dẫn chiếu chéo, gây khó khăn trong thực tiễn khi tính thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính. Nghị định 340 đã khắc phục vấn đề này bằng cách tái cấu trúc và quy định cụ thể thời điểm chấm dứt hành vi vi phạm đối với từng nhóm hành vi khác nhau.
Cụ thể, đối với các vi phạm liên quan đến nghĩa vụ báo cáo, quản lý thông tin và công bố thông tin, thời điểm chấm dứt hành vi vi phạm được xác định là ngày mà thông tin, tài liệu hoặc báo cáo liên quan được công bố, nộp hoặc sửa đổi[9]. Đối với các vi phạm liên quan đến hành vi gian lận hồ sơ, sử dụng vốn vay sai mục đích hoặc các hành vi vi phạm khác chưa được quy định cụ thể, cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định thời điểm chấm dứt hành vi vi phạm căn cứ vào quy định pháp luật có liên quan và các tình tiết thực tế của vụ việc[10]. Việc làm rõ này góp phần chuẩn hóa cách tính thời hiệu xử phạt, từ đó giảm thiểu tranh chấp và nâng cao tính thống nhất trong thực thi pháp luật.
Kết Luận
Nghị định 340 đánh dấu một sự chuyển dịch quan trọng trong cách tiếp cận quản lý đối với hoạt động vay và trả nợ nước ngoài, không chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh mức xử phạt vi phạm hành chính. Khung quy định mới tăng cường tính rõ ràng trong cơ chế thực thi, từ thẩm quyền xử phạt đến việc xác định thời hiệu xử phạt, qua đó nâng cao tính nhất quán trong áp dụng thực tế. Trong bối cảnh này, các doanh nghiệp cần chủ động rà soát và điều chỉnh các quy trình nội bộ liên quan đến hoạt động vay và trả nợ nước ngoài nhằm giảm thiểu rủi ro pháp lý và đảm bảo tính tuân thủ bền vững.
___________________
[1] Điều 23.7(a), Nghị định 88.
[2] Điều 27.4(o), Nghị định 340.
[3] Điều 27.7(a), Nghị định 340.
[4] Điều 30.7, Nghị định 340.
[5] Điều 26.7, Nghị định 88.
[6] Điều 56.2(đ), Nghị định 340.
[7] Điều 56.4, Nghị định 340.
[8] Chương III, Nghị định 340.
[9] Điều 4.3, Nghị định 340.
[10] Điều 4.6, Nghị định 340.
