Tiêu điểm Pháp lý tuần | Thừa Kế Theo Di Chúc: Những Điểm Cần Lưu Ý Khi Soạn Thảo Di Chúc Hợp Pháp

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 29 tháng 06 năm 2026

Trong lĩnh vực thừa kế, di chúc là công cụ pháp lý quan trọng thể hiện ý chí và nguyện vọng của người để lại di sản đối với việc định đoạt tài sản của mình sau khi chết. Do mang tính cá nhân hóa cao của người lập, di chúc được pháp luật quy định chặt chẽ nhằm bảo đảm tính xác thực và hợp pháp.

Việc nắm vững các quy định cơ bản về thừa kế theo di chúc là cần thiết để bảo đảm ý chí của người lập được tôn trọng và thực hiện đúng. Trong bài viết tuần này, chúng tôi sẽ phân tích các nội dung cơ bản của chế định thừa kế theo di chúc tại Việt Nam.

Di chúc

Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Về nguyên tắc chung, một di chúc được xem là hợp pháp khi đáp ứng các điều kiện chính sau:

• Trong khi lập di chúc, người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép;
• Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;
• Hình thức di chúc không trái quy định của luật.

Nội dung của di chúc phải đáp ứng các điều kiện sau:

• Di chúc phải bao gồm các nội dung chủ yếu như thời điểm lập di chúc, thông tin của người lập di chúc, thông tin của người, tổ chức được hưởng di sản, thông tin di sản và nơi có di sản;
• Di chúc không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu, phải ghi số trang và số thứ tự trang, và mỗi trang của di chúc phải có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc;
• Nội dung của di chúc được tẩy xóa, sửa chữa phải được người lập di chúc (hoặc người làm chứng) ký bên cạnh.

Về mặt hình thức, di chúc được lập dưới dạng văn bản hoặc di chúc miệng (nếu không thể lập di chúc bằng văn bản).

Người lập di chúc có thể yêu cầu công chứng hoặc chứng thực bản di chúc. Trên thực tế tại Việt Nam, việc lập di chúc thường được công chứng, chứng thực bởi công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền để đảm bảo tính hợp pháp của di chúc.

Người lập di chúc và quyền của người lập di chúc

Người thành niên (người từ đủ 18 tuổi trở lên) có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình. Theo đó, người lập di chúc có quyền:

• Chỉ định người thừa kế;
• Truất quyền hưởng di sản của người thừa kế;
• Phân định phần di sản cho từng người thừa kế;
• Dành một phần tài sản trong khối di sản để di tặng, thờ cúng;
• Giao nghĩa vụ cho người thừa kế;
• Chỉ định người giữ di chúc, người quản lý di sản, người phân chia di sản.

Bất kể các quyền nêu trên, nếu người lập di chúc không cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba (2/3) suất thừa kế theo pháp luật, những người thừa kế sau đây vẫn được hưởng một phần di sản bằng hai phần ba (2/3) suất của một người thừa kế theo pháp luật, được xác định trên cơ sở giả định di sản được chia theo pháp luật:

• Con chưa thành niên;
• Cha, mẹ, vợ hoặc chồng của người để lại di sản;
• Con thành niên không có khả năng lao động.

Hiệu lực của di chúc

Về cơ bản, di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế và hết hiệu lực nếu bị người lập di chúc thay thế, hủy bỏ. Phần nội dung di chúc bổ sung (nếu có) sẽ có hiệu lực nếu có mâu thuẫn với phần nội dung di chúc ban đầu. Khi một người để lại nhiều bản di chúc với cùng một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực.

Di chúc không có hiệu lực (một phần hoặc toàn bộ) trong một số trường hợp sau:

• Người thừa kế chết (đối với cá nhân) hoặc không còn tồn tại (đối với pháp nhân) tại thời điểm mở thừa kế;
• Di sản để lại cho người thừa kế không còn vào thời điểm mở thừa kế;
• Di chúc không hợp pháp theo quy định pháp luật.

Ngoài ra, nếu di chúc bị thất lạc hoặc bị hư hại đến mức không thể hiện được đầy đủ ý chí của người lập di chúc và cũng không có bằng chứng nào chứng minh được ý nguyện đích thực của người lập di chúc thì coi như không có di chúc. Trường hợp này, các quy định về thừa kế theo pháp luật sẽ được áp dụng.

Di chúc miệng

Di chúc miệng được lập trong trường hợp tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Tuy nhiên, sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.

Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu đáp ứng các điều kiện sau:

• Người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất 2 người làm chứng;
• Ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ;
• Di chúc miệng sau khi lập phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.

Các nội dung đáng lưu ý khác

Việc lập di chúc cần lưu ý đến nội dung sau:

• Di chúc bằng văn bản phải được người lập di chúc viết bằng tay và ký vào bản di chúc. Di chúc có thể được đánh máy hoặc nhờ người khác viết với điều kiện có ít nhất 2 người làm chứng và phải tuân thủ các điều kiện theo quy định pháp luật.
• Mọi người đều có thể làm chứng cho việc lập di chúc trừ một số trường hợp ngoại lệ theo quy định.
• Người lập di chúc có thể lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc yêu cầu công chứng viên tới chỗ ở để lập di chúc.
• Người lập di chúc có thể gửi lưu giữ di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc gửi cho người khác lưu giữ di chúc.
• Người công bố di chúc có thể đồng thời là người lưu giữ di chúc, tùy vào sự chỉ định của người lập di chúc. Người công bố di chúc phải thực hiện các thủ tục công bố di chúc theo quy định pháp luật.

Tạm kết

Di chúc thường phản ánh mong muốn phân chia phần lớn hoặc toàn bộ di sản của người lập di chúc. Chính vì vậy, pháp luật Việt Nam quy định chặt chẽ các điều kiện về chủ thể, hình thức và nội dung của di chúc nhằm bảo đảm tính xác thực và hợp pháp của ý chí người lập di chúc. Do đó, trong quá trình chuẩn bị và soạn thảo di chúc, các chủ thể liên quan cần lưu ý các quy định pháp luật có liên quan để bảo đảm di chúc được lập hợp pháp và có thể được thực thi trên thực tế.

Trong phần tiếp theo của chuỗi bài viết về pháp luật thừa kế, chúng tôi sẽ cung cấp các nội dung chính của quy định pháp luật về di sản và việc phân chia di sản trong thừa kế.

—-

Đọc các phần trước tại đây: Phần 1 | Phần 2

Để được tư vấn về lập di chúc và thừa kế theo di chúc, vui lòng liên hệ đội ngũ của chúng tôi.

Liên hệ

📧 info@indochinecounsel.com

☎️ (+84) 28 3823 9640