TP. Hồ Chí Minh, Ngày 8 tháng 9 năm 2026
Ngày 01/7/2026, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 94/2026/TT-BTC (“Thông tư 94”) quy định về quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro trong quản lý thuế, thay thế Thông tư số 31/2021/TT-BTC và có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Được ban hành phù hợp với Nghị định số 252/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế, Thông tư 94 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quản lý thuế từ cách tiếp cận chủ yếu tập trung vào quản lý rủi ro sang kết hợp quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ, với một số điểm mới đáng lưu ý: chuyển từ quản lý rủi ro sang kết hợp quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro; mở rộng tiêu chí phân loại mức độ tuân thủ và mức độ rủi ro của người nộp thuế; cơ chế khuyến khích đối với người nộp thuế tuân thủ tốt; và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý thuế.
Chuyển từ quản lý rủi ro sang kết hợp quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro
Trước đây, các quy định về quản lý tuân thủ chủ yếu phục vụ cho việc phân loại rủi ro và lựa chọn đối tượng kiểm tra, thanh tra, hoàn thuế… Thông tư 94 tiếp tục duy trì cơ chế này, đồng thời nâng quản lý tuân thủ thành một cấu phần quan trọng trong quản lý thuế. Về cơ bản, khung quản lý này xoay quanh hai khái niệm có liên quan với nhau.
-
Mức độ tuân thủ pháp luật thuế là kết quả đánh giá, phân loại của cơ quan thuế về việc người nộp thuế thực hiện đầy đủ, đúng hạn và đúng quy định các nghĩa vụ theo pháp luật thuế trong suốt quá trình đăng ký, kê khai, nộp thuế, báo cáo thuế và cung cấp thông tin cho cơ quan thuế, được phân theo bốn mức: tuân thủ tốt, tuân thủ trung bình, tuân thủ thấp và không tuân thủ.
-
Mức độ rủi ro là thước đo phản ánh khả năng xảy ra và mức độ ảnh hưởng của hành vi không tuân thủ pháp luật thuế của người nộp thuế đối với việc thực hiện nghĩa vụ thuế và công tác quản lý thuế của cơ quan thuế, được phân theo ba mức: rủi ro cao, rủi ro trung bình và rủi ro thấp.
Mức độ tuân thủ pháp luật thuế và mức độ rủi ro của người nộp thuế trong từng nghiệp vụ quản lý thuế sẽ được phân loại dựa trên các bộ chỉ số tiêu chí do Cục trưởng Cục Thuế ban hành để đáp ứng yêu cầu quản lý thuế trong từng thời kỳ, được rà soát định kỳ hàng năm hoặc theo yêu cầu của công tác quản lý thuế để sửa đổi, bổ sung chỉ số tiêu chí nhằm bảo đảm tính cập nhật và phù hợp với thực tế.
Như vậy, nếu mức độ tuân thủ phản ánh người nộp thuế đang chấp hành nghĩa vụ thuế như thế nào, thì mức độ rủi ro giúp cơ quan thuế xác định khả năng và mức độ cần thiết của việc áp dụng các biện pháp kiểm soát. Qua đó, cơ quan thuế có thể tập trung nguồn lực vào nhóm rủi ro cao thay vì kiểm tra dàn trải như trước đây. Ví dụ, theo Điều 10.3(a) Thông tư 94, đối với người nộp thuế thuộc mức không tuân thủ, cơ quan thuế sẽ thực hiện các biện pháp kiểm soát, giám sát trọng điểm và áp dụng các biện pháp nâng cao tuân thủ.
Mở rộng tiêu chí phân loại mức độ tuân thủ và mức độ rủi ro của người nộp thuế
Cho mục đích tăng cường quản lý rủi ro và tuân thủ, Thông tư 94 mở rộng đáng kể các tiêu chí đánh giá mức độ tuân thủ và mức độ rủi ro của người nộp thuế. Ví dụ, các tiêu chí phân loại mức độ tuân thủ hiện bao gồm 28 tiêu chí, mở rộng các nhóm tiêu chí về thông tin của người đại diện theo pháp luật của người nộp thuế; tình hình chấp hành nghĩa vụ thuế với ngân sách nhà nước; người nộp thuế tự nguyện đăng ký tuân thủ pháp luật thuế; doanh nghiệp có giao dịch liên kết, giao dịch đáng ngờ; và các nhóm tiêu chí khác. Việc mở rộng tiêu chí giúp cơ quan thuế đánh giá người nộp thuế toàn diện và chính xác hơn, từ đó phân loại đúng mức độ tuân thủ, nhận diện rủi ro và áp dụng biện pháp quản lý phù hợp với từng đối tượng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế.
Cơ chế khuyến khích đối với người nộp thuế tuân thủ tốt
Người nộp thuế tuân thủ tốt, rủi ro thấp không chỉ được xem xét tuyên dương, khen thưởng mà còn có thể được hưởng chế độ ưu tiên trong quản lý thuế, như tự động hóa thủ tục, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, ưu tiên về phương thức kiểm tra, giám sát và hỗ trợ. Để được áp dụng chế độ ưu tiên, người nộp thuế phải duy trì xếp hạng tuân thủ tốt và rủi ro thấp ít nhất 02 năm liên tục, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về kết nối, chia sẻ dữ liệu thuế; quản lý, lưu trữ dữ liệu điện tử; kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro thuế và thực hiện đúng quy định về kế toán, báo cáo tài chính.
Cơ chế khuyến khích này tạo động lực để doanh nghiệp chủ động tuân thủ, khi việc chấp hành tốt pháp luật thuế có thể mang lại những lợi ích thiết thực như giảm thủ tục, rút ngắn thời gian hoàn thuế và được ưu tiên giải quyết hồ sơ.
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý thuế
Thông tư 94 quy định về việc xây dựng Phân hệ quản lý tuân thủ và rủi ro thuế, ứng dụng dữ liệu lớn, học máy và trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ phân tích, cảnh báo, chấm điểm và phân loại người nộp thuế, hỗ trợ cơ quan thuế lựa chọn biện pháp quản lý phù hợp, thay vì chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Tuy nhiên, theo Thông tư 94, kết quả phân tích của hệ thống chỉ mang tính hỗ trợ và không thay thế trách nhiệm quyết định của cơ quan thuế, công chức thuế có thẩm quyền.
Kết luận
Từ việc chủ yếu tập trung kiểm soát rủi ro, quản lý thuế đang chuyển sang mô hình chủ động hơn, lấy nâng cao tuân thủ làm mục tiêu, quản lý rủi ro làm công cụ và lấy người nộp thuế làm trung tâm. Đối với các doanh nghiệp, cần chủ động rà soát lịch sử tuân thủ, tính nhất quán của dữ liệu kế toán, hóa đơn, thuế, hồ sơ, cập nhật quy định pháp luật và tăng cường kiểm soát nội bộ để kịp thời phát hiện, khắc phục sai sót. Duy trì mức độ tuân thủ tốt không chỉ giúp hạn chế rủi ro và chi phí tuân thủ mà còn tạo thuận lợi trong quá trình thực hiện thủ tục thuế.
—
Đọc các phần trước tại đây: Phần 1| Phần 2| Phần 3
—
Nếu doanh nghiệp muốn tăng cường tuân thủ thuế và chủ động quản trị rủi ro thuế, vui lòng liên hệ đội ngũ của chúng tôi để được tư vấn.
📧 info@indochinecounsel.com
☎️ (+84) 28 3823 9640
